یک مجموعه بزرگ معدنی در آفریقا با استفاده از نیروگاه خورشیدی و سامانه ذخیرهسازی باتری، موفق شده است مصرف گازوئیل خود را تنها در یک ماه حدود ۴ میلیون لیتر کاهش دهد. این پروژه اکنون با ظرفیت ۴۳۳ مگاوات پیک خورشیدی و بیش از ۱٫۱ گیگاواتساعت ذخیرهسازی انرژی، قادر است ۶۰ مگاوات برق پیوسته برای عملیات معدن تأمین کند؛ نمونهای عملی از جایگزینی بخشی از تولید برق دیزلی با انرژی تجدیدپذیر در صنایع بزرگ.
از برق خورشیدی متناوب تا تأمین برق پیوسته صنعتی
مجتمع مس Kamoa-Kakula در جمهوری دموکراتیک کنگو، یکی از بزرگترین مجموعههای استخراج مس در آفریقا، بهتازگی نتایج بهرهبرداری از سامانه خورشیدی و ذخیرهسازی انرژی خود را منتشر کرده است. این مجموعه که در نزدیکی شهر کولویزی قرار دارد، برای فعالیت تجهیزات استخراج، کارخانههای فرآوری و سامانههای پمپاژ آب به تأمین برق پایدار نیاز دارد.
در چنین تأسیساتی، قطعی برق میتواند علاوه بر توقف تولید، عملکرد تجهیزات حیاتی معدن را نیز مختل کند. به همین دلیل، ژنراتورهای دیزلی معمولاً نقش مهمی در تأمین برق پشتیبان دارند؛ اما هزینه بالای سوخت و وابستگی به حملونقل گازوئیل، استفاده طولانیمدت از آنها را پرهزینه میکند.
راهکار اجراشده در این معدن، ترکیب تولید خورشیدی با ذخیرهسازی باتری و مدیریت هوشمند انرژی است. به این ترتیب، بخشی از برق تولیدشده در طول روز مستقیماً مصرف میشود و انرژی مازاد در باتریها ذخیره میشود تا در ساعات شب یا هنگام کاهش تابش خورشید مورد استفاده قرار گیرد.
این مجموعه از دو واحد تشکیل شده است. واحد نخست در اوت ۲۰۲۶ و واحد دوم در اواخر سپتامبر به بهرهبرداری رسیدند.
این ظرفیتها باعث شدهاند مجموعه معدنی بتواند بخشی از نیاز برق خود را با خروجی ثابت و قابل برنامهریزی از یک منبع تجدیدپذیر تأمین کند. طبق گزارش بهرهبردار، این تأسیسات بزرگترین مجموعه ترکیبی خورشیدی و باتری مستقر در یک سایت معدنی در آفریقا محسوب میشود.
کاهش ۴ میلیون لیتری مصرف گازوئیل در نخستین ماه
مهمترین نتیجه عملیاتی گزارششده، کاهش چشمگیر مصرف سوخت فسیلی است. بر اساس ارزیابی شرکت مسئول یکپارچهسازی سامانه، واحد نخست پروژه در نخستین ماه بهرهبرداری تجاری، از ۱۲ اوت ۲۰۲۶، توانسته است مصرف حدود ۴ میلیون لیتر گازوئیل را جایگزین کند.
این رقم برآورد فنی پیمانکار پروژه است و هنوز نباید آن را نتیجه یک ممیزی مستقل مصرف سوخت دانست. با این حال، مقیاس کاهش مصرف نشان میدهد که ذخیرهسازی انرژی میتواند در پروژههای صنعتی با مصرف برق بالا، اثر اقتصادی قابلتوجهی داشته باشد.
در این معدن، بخشی از برق ژنراتورهای دیزلی پیشتر برای راهاندازی سامانههای پمپاژ آب استفاده میشد. با تکمیل تأسیسات خورشیدی و باتری، این بارها بهتدریج به منبع جدید منتقل شدهاند.
برآوردهای اقتصادی منتشرشده از سوی بهرهبردار نشان میدهد که این تغییر میتواند هزینه انرژی را بهازای هر پوند مس قابلفروش، حدود ۰٫۱۰ تا ۰٫۲۰ دلار کاهش دهد. این اعداد پیشبینی صرفهجویی هستند و نباید با کاهش هزینه قطعی و تحققیافته اشتباه گرفته شوند.
نقش باتری و مدیریت انرژی در تأمین برق پایدار
ویژگی اصلی این پروژه تنها ظرفیت بالای پنلهای خورشیدی نیست؛ بلکه توانایی تبدیل تولید متغیر خورشید به برق قابل برنامهریزی است. تولید نیروگاه خورشیدی در طول روز با تغییر شدت تابش و شرایط آبوهوایی نوسان میکند. برای مصرفکنندهای مانند معدن، که به برق مداوم نیاز دارد، اتکا به ظرفیت نامی پنلها بهتنهایی کافی نیست.
در پروژه Kamoa-Kakula، سامانه مدیریت انرژی با استفاده از پیشبینی تولید خورشیدی، وضعیت شارژ باتری و نیاز مصرفکننده، نحوه توزیع توان را تنظیم میکند.

این سامانه بیش از ۱٬۳۰۰ تجهیز شامل اینورترهای خورشیدی، اینورترهای باتری، تجهیزات اندازهگیری و سامانههای حفاظتی را هماهنگ میکند. همچنین با پیشبینی شرایط تولید در ۲۴ ساعت آینده، برنامه شارژ و تخلیه باتری را بهگونهای تنظیم میکند که خروجی برق تا حد امکان در سطح تعیینشده باقی بماند.
در واحد نخست، تأمین ۳۰ مگاوات برق پایه با دسترسپذیری قراردادی ۹۵ درصد در سال طراحی شده است. این نکته اهمیت دارد؛ زیرا تأمین برق پیوسته به معنی حذف کامل احتمال محدودیت تولید یا بینیازی از سایر منابع پشتیبان نیست.
در واقع، کارکرد اصلی باتری در این پروژه صرفاً تأمین برق هنگام قطع شبکه نیست، بلکه جابهجایی انرژی خورشیدی در زمان، جبران نوسانات تولید و امکان تحویل برق با مشخصات قابل اتکا به مصرفکننده صنعتی است.
برنامه توسعه ظرفیت به ۱۲۰ مگاوات
پس از تکمیل دو واحد نخست، توسعه ظرفیت تأمین برق خورشیدی و باتری در این معدن ادامه خواهد یافت. برنامه فعلی شامل احداث دو واحد جدید با توان برق پایه ۳۰ مگاوات برای هر واحد است. با اجرای این طرحها، ظرفیت تأمین برق پیوسته مجموعه از ۶۰ به ۱۲۰ مگاوات افزایش خواهد یافت. هدفگذاری اعلامشده، تکمیل این توسعه تا اوایل سال ۲۰۲۸ است.
همچنین قرارداد جداگانهای برای افزایش ۳۵ مگاواتساعتی ظرفیت باتری واحد نخست منعقد شده است که در صورت اجرا، ظرفیت آن واحد را از ۵۲۶ به ۵۶۱ مگاواتساعت میرساند. بهرهبرداری از این توسعه برای ژانویه ۲۰۲۷ برنامهریزی شده است.
تجربهای قابلتوجه برای تأمین برق صنایع
نتایج پروژه Kamoa-Kakula نشان میدهد که ترکیب نیروگاه خورشیدی، ذخیرهساز باتری و مدیریت انرژی میتواند فراتر از کاهش مصرف برق شبکه، مستقیماً جایگزین بخشی از تولید برق دیزلی در صنایع شود.
این الگو بهویژه برای معادن، کارخانههای دور از شبکه، تأسیسات صنعتی با برق ناپایدار و مجموعههایی که هزینه تأمین سوخت در آنها بالاست، اهمیت دارد.
با این حال، اقتصادی بودن چنین راهکاری به عواملی مانند الگوی مصرف شبانهروزی، میزان تابش خورشید، قیمت سوخت، هزینه سرمایهگذاری، ظرفیت موردنیاز باتری و سطح اطمینان مورد انتظار بستگی دارد. بنابراین نتایج این معدن را نمیتوان بدون بررسی شرایط فنی و اقتصادی به سایر پروژهها تعمیم داد.
آنچه این پروژه را متمایز میکند، دستیابی به مقیاس عملیاتی بزرگ و ثبت نتایج اولیه کاهش مصرف سوخت است. تجربهای که نشان میدهد ذخیرهسازی باتری در کنار انرژی خورشیدی میتواند به یکی از اجزای اصلی تأمین برق قابل اتکا در صنایع انرژیبر تبدیل شود.
منابع