گزارش میانسال برق ۲۰۲۶ آژانس بینالمللی انرژی، تحولات بازار جهانی برق در سال ۲۰۲۵ و چشمانداز بهروزشده سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ را بررسی میکند. این گزارش تقاضای برق، ترکیب منابع تولید، انتشار دیاکسیدکربن و قیمت عمدهفروشی برق در اقتصادهای بزرگ را پوشش میدهد.
نتایج گزارش نشان میدهد صنعت برق جهان وارد مرحله تازهای شده است: تقاضای برق با سرعت بیشتری رشد میکند، تولید تجدیدپذیر از زغالسنگ عبور میکند و خورشیدی به مهمترین منبع افزایش تولید تبدیل میشود. بااینحال، محدودیت ظرفیت شبکه، نوسان قیمت انرژی و کمبود انعطافپذیری همچنان از موانع اصلی گذار انرژی هستند.
تقاضای جهانی برق در سال ۲۰۲۶ حدود ۳.۶ درصد و در سال ۲۰۲۷ حدود ۳.۸ درصد افزایش خواهد یافت. مجموع مصرف برق جهان نیز از ۲۸٬۶۰۰ تراواتساعت در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۰٬۷۰۰ تراواتساعت در سال ۲۰۲۷ میرسد.
رشد تقاضای برق شتاب میگیرد
افزایش مصرف برق دیگر صرفاً ناشی از رشد جمعیت یا توسعه صنایع سنتی نیست. مراکز داده، خودروهای برقی، تجهیزات سرمایشی، پمپهای حرارتی، لوازم برقی و برقیسازی فرایندهای صنعتی، ساختار تقاضای برق را تغییر دادهاند.
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی میکند تقاضای برق تا سال ۲۰۲۷ در مسیر صعودی باقی بماند. توسعه صنایع، افزایش مالکیت لوازم برقی، رشد سریع مراکز داده و گسترش خودروهای برقی، تهویه مطبوع و پمپهای حرارتی از عوامل اصلی این روند هستند.
عوامل آبوهوایی نیز اهمیت بیشتری پیدا کردهاند. زمستان سردتر در بعضی مناطق و موجهای گرمای شدید، هم تقاضای گرمایش و هم مصرف تجهیزات سرمایشی را افزایش دادهاند.
هند و چین بیشترین رشد را ثبت میکنند
سرعت رشد تقاضا در مناطق مختلف یکسان نیست. چین و هند همچنان نقش اصلی را در افزایش مصرف برق جهان دارند، در حالی که رشد تقاضا در آمریکا و اتحادیه اروپا محدودتر اما پایدار است.
چین
مصرف برق چین پس از رشد ۵.۲ درصدی در سال ۲۰۲۵، در سال ۲۰۲۶ حدود ۵.۵ درصد افزایش خواهد یافت. توسعه صنایع فناوریمحور، تولید تجهیزات، مراکز داده و زیرساخت شارژ خودروهای برقی از مهمترین عوامل این رشد هستند.
در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، تولید باتریهای لیتیومیونی در چین ۳۹.۳ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت. زیرساخت شارژ خودروهای برقی چین نیز تا پایان ماه مه از ۲۲ میلیون واحد عبور کرد و مصرف برق خدمات شارژ و تعویض باتری در ششماهه نخست سال نزدیک به ۵۷ درصد افزایش یافت.
هند
تقاضای برق هند در سال ۲۰۲۶ حدود ۷ درصد افزایش خواهد یافت. توسعه فعالیتهای اقتصادی، برقیسازی، نیاز به سرمایش و مصرف برق پمپهای کشاورزی از محرکهای اصلی این رشد هستند.
در ماه مه ۲۰۲۶، پیک تقاضای هند به ۲۷۰.۸ گیگاوات رسید. خورشیدی حدود ۶۰ گیگاوات یا ۲۲ درصد پیک روزانه را تأمین کرد، اما در ساعات عصر شبکه به افزایش سریع تولید نیروگاههای زغالسنگ و گاز نیاز داشت.
این وضعیت نشان میدهد افزایش ظرفیت خورشیدی، بدون ذخیرهسازی و منابع قابلکنترل، لزوماً مشکل پیک عصرگاهی را برطرف نمیکند.
آمریکا و اتحادیه اروپا
تقاضای برق آمریکا در سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۸ درصد و در سال ۲۰۲۷ حدود ۳ درصد رشد خواهد کرد. مراکز داده مهمترین عامل این افزایش هستند و صنایع نیمههادی، الکترونیک و هوافضا نیز مصرف برق بیشتری ایجاد میکنند.
در اتحادیه اروپا، رشد مصرف برق در سال ۲۰۲۶ حدود ۲.۱ درصد پیشبینی شده است. افزایش نیاز به گرمایش و سرمایش، بهبود فعالیت صنعتی و رشد خودروهای برقی از مهمترین عوامل آن هستند. فروش خودروهای برقی اتحادیه اروپا در پنجماهه نخست سال بیش از ۳۰ درصد افزایش یافت.
تجدیدپذیرها از زغال سنگ عبور میکنند
یکی از مهمترین نتایج گزارش این است که تولید برق تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۶ از تولید برق زغالسنگی عبور خواهد کرد.
تولید تجدیدپذیرها در سال ۲۰۲۶ حدود ۸ درصد و در سال ۲۰۲۷ حدود ۹ درصد افزایش مییابد. سهم این منابع از تولید جهانی برق نیز از ۳۳ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۳۷ درصد در سال ۲۰۲۷ خواهد رسید. همزمان، سهم ترکیبی خورشیدی و بادی از ۱۷ درصد به ۲۱ درصد افزایش پیدا میکند.
خورشیدی مهم ترین منبع افزایش تولید است
انرژی خورشیدی با فاصله قابلتوجهی سریعترین رشد را در میان منابع اصلی تولید برق دارد.
تولید برق خورشیدی در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۳ درصد رشد خواهد کرد و تقریباً ۶۱۰ تراواتساعت به تولید جهانی اضافه میکند. در نتیجه، خورشیدی از بادی عبور کرده و پس از برقآبی، به دومین منبع بزرگ تولید برق تجدیدپذیر جهان تبدیل میشود.
چین تقریباً نیمی از افزایش تولید خورشیدی جهان را به خود اختصاص میدهد. در عین حال، سهم هند و سایر اقتصادهای آسیایی در رشد جهانی خورشیدی از حدود ۱۰ درصد در سال ۲۰۲۵ به نزدیک ۱۷ درصد در سال ۲۰۲۶ افزایش مییابد.
رشد تجدیدپذیرها از توسعه شبکه جلو افتاده است
افزایش ظرفیت خورشیدی و بادی همیشه به معنی استفاده کامل از تمام انرژی تولیدشده نیست. در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶، نرخ محدودسازی تولید در چین برای انرژی بادی ۸.۶ درصد و برای خورشیدی ۹.۴ درصد گزارش شد.
ازدحام شبکه، محدودیت انتقال و کمبود منابع انعطافپذیر باعث شده بخشی از تولید پاک قابلاستفاده نباشد. این مسئله نشان میدهد که توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر باید هم زمان با سرمایهگذاری در موارد زیر انجام شود:
- شبکههای انتقال و توزیع؛
- ذخیره سازی انرژی؛
- مدیریت هوشمند بار؛
- پاسخگویی تقاضا؛
- پیشبینی تولید و مصرف؛
- و سیستمهای کنترل لحظهای.
شوک قیمت گاز، استفاده از زغال سنگ را موقتاً افزایش داد
اختلال عرضه LNG از مسیر تنگه هرمز باعث افزایش قیمت گاز در بازارهای اروپا و آسیا شد. در برخی کشورها، افزایش هزینه تولید برق گازی موجب تغییر سوخت از گاز به زغالسنگ شد.
به همین دلیل، تولید برق زغالسنگی جهان در سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۴ درصد افزایش مییابد، در حالی که تولید برق گازی تقریباً ثابت باقی خواهد ماند. با اینحال، این افزایش احتمالاً موقتی است. آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی میکند تولید برق زغالسنگی در سال ۲۰۲۷ اندکی کاهش یابد.
تأثیر بحران گاز بر قیمت برق
این مقایسه نشان میدهد بازارهایی که به گاز وارداتی وابستگی بیشتری دارند، در برابر شوکهای سوخت آسیبپذیرتر هستند. در استرالیا، توسعه سریع باتری و تولید تجدیدپذیر باعث کاهش نیاز به نیروگاههای گازی در ساعات اوج و افت چشمگیر قیمت عمدهفروشی شد.
قیمت منفی برق؛ نشانه وفور انرژی یا کمبود انعطافپذیری؟
قیمت منفی برق زمانی رخ میدهد که تولید، بهویژه تولید خورشیدی و بادی، از تقاضا بیشتر باشد و امکان ذخیره، انتقال یا کاهش تولید وجود نداشته باشد.
در نیمه نخست سال ۲۰۲۶:
در اسپانیا، سهم ساعات دارای قیمت منفی از ۱۰ درصد در سال قبل به ۱۷ درصد افزایش یافت. در مقابل، توسعه ابزارهای انعطافپذیری در کشورهای شمال اروپا به کاهش تعداد ساعات منفی کمک کرد.
در جریان موج گرمای ژوئن در اروپا، اختلاف قیمت میان ساعات ارزان ظهر و پیک عصرگاهی در بعضی بازارها به ۶۰۰ دلار به ازای هر مگاواتساعت رسید. چنین اختلافی فرصت اقتصادی مهمی برای باتریها ایجاد میکند: شارژ در ساعات وفور انرژی و تخلیه در ساعات پیک. پاسخگویی بار نیز میتواند مصرف را از ساعات گران به ساعات ارزان منتقل کند.
انتشار کربن افزایش مییابد، اما برق پاکتر میشود
انتشار دیاکسیدکربن بخش برق در سال ۲۰۲۶ بیش از یک درصد افزایش خواهد یافت و به رکورد جدیدی میرسد. تغییر سوخت از گاز به زغالسنگ، رشد تقاضا و عوامل آبوهوایی از دلایل اصلی این افزایش هستند.
انتظار میرود انتشار جهانی بخش برق در سال ۲۰۲۷ تقریباً ثابت بماند، زیرا بخش بزرگتری از افزایش تقاضا توسط انرژیهای تجدیدپذیر، هستهای و گاز تأمین خواهد شد.
در عین حال، شدت کربن تولید برق جهان کاهش پیدا میکند؛ از ۴۳۵ گرم دیاکسیدکربن به ازای هر کیلوواتساعت در سال ۲۰۲۵ به ۴۱۰ گرم در سال ۲۰۲۷. بنابراین اگرچه انتشار مطلق به دلیل رشد مصرف بالا میرود، هر واحد برق تولیدشده بهطور متوسط کربن کمتری خواهد داشت.
گزارش میانسال برق ۲۰۲۶ نشان میدهد که جهان وارد مرحله جدیدی از برقیسازی شده است. مراکز داده، خودروهای برقی، صنایع پیشرفته، پمپهای حرارتی و سیستمهای سرمایشی تقاضای برق را افزایش میدهند و خورشیدی مهمترین منبع پاسخگویی به این رشد است.
اما افزایش ظرفیت تولید بهتنهایی کافی نیست. محدودسازی تولید تجدیدپذیر، قیمتهای منفی، اختلاف شدید قیمت میان ساعات روز و وابستگی برخی بازارها به گاز وارداتی، همگی یک پیام مشترک دارند:
مرحله بعدی گذار انرژی به توسعه همزمان تولید پاک، شبکه، ذخیرهسازی و مدیریت هوشمند مصرف وابسته است. در آینده، ارزش اقتصادی سیستم برق فقط در تولید هرچه بیشتر انرژی نخواهد بود؛ بلکه در توانایی انتقال، ذخیره و مصرف انرژی در زمان مناسب شکل خواهد گرفت.
منبع: