گزارش جدید آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد تولید برق خورشیدی در سال ۲۰۲۵ حدود ۶۰۰ تراواتساعت افزایش یافته و برای نخستین بار، بیشترین سهم را در رشد تولید برق جهان به خود اختصاص داده است. بااینحال، توسعه سریع انرژیهای تجدیدپذیر و افزایش مصرف برق، نیاز به سرمایهگذاری گسترده در زیرساختهای شبکه را افزایش داده است. برآوردها نشان میدهند جهان طی ده سال آینده به احداث دستکم ۲۵ میلیون کیلومتر خطوط برق جدید و نوسازی ۱۵ میلیون کیلومتر از خطوط موجود نیاز خواهد داشت.
گزارش جدید آژانس بینالمللی انرژی؛ تغییر مسیر صنعت برق جهان
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) در ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶، تازهترین نسخه گزارش سالانه «چشمانداز جهانی انرژی» (World Energy Outlook 2026) را منتشر کرد. این گزارش در شرایطی ارائه شده که اختلال در عرضه جهانی نفت و گاز طی سال ۲۰۲۶، مسئله امنیت انرژی را بار دیگر به یکی از اولویتهای اصلی دولتها تبدیل کرده است.
بررسیهای جدید نشان میدهد کشورهای مختلف بیش از گذشته به دنبال تنوعبخشی منابع انرژی، کاهش وابستگی به سوختهای وارداتی و افزایش سهم برق در بخشهای مختلف اقتصاد هستند. در این میان، انرژی خورشیدی به دلیل امکان تولید داخلی برق، توسعه نسبتاً سریع و رقابتپذیری اقتصادی در بسیاری از بازارها، جایگاه مهمتری پیدا کرده است.
با اینحال، یکی از پیامهای اصلی گزارش این است که افزایش ظرفیت تولید برق، بدون توسعه متناسب شبکههای انتقال، ذخیرهسازی انرژی و مدیریت مصرف، نمیتواند بهتنهایی پاسخگوی نیازهای آینده باشد.
انرژی خورشیدی؛ بیشترین سهم در رشد تولید برق جهان
یکی از مهمترین یافتههای گزارش به عملکرد نیروگاههای خورشیدی در سال ۲۰۲۵ مربوط میشود. در این سال، تولید برق خورشیدی جهان حدود ۶۰۰ تراواتساعت افزایش یافت. این میزان، سومین افزایش بزرگ سالانه ثبتشده برای تولید انرژی از یک منبع منفرد در تاریخ محسوب میشود.
برای نخستین بار، انرژی خورشیدی بیش از هر منبع دیگری در افزایش تولید برق جهان سهم داشت. همچنین سهم این فناوری در رشد عرضه کل انرژی جهان نیز از سایر منابع منفرد بیشتر بود. این تحول نشان میدهد خورشیدی دیگر صرفاً یک منبع مکمل در سبد تولید برق نیست، بلکه به یکی از عوامل اصلی توسعه ظرفیت تأمین انرژی تبدیل شده است.
بر اساس سناریوهای بررسیشده در گزارش، سهم انرژیهای تجدیدپذیر از تولید برق جهان که اکنون حدود ۳۳ درصد است، میتواند تا سال ۲۰۳۵ به حدود ۴۵ تا ۵۰ درصد افزایش یابد. این ارقام به سناریوهای سیاستهای جاری و سیاستهای اعلامشده کشورها مربوط هستند و پیشبینی قطعی آینده محسوب نمیشوند. بااینحال، در تمامی سناریوهای اصلی، انرژی خورشیدی همچنان یکی از مهمترین منابع رشد تولید برق باقی میماند.
رشد ظرفیت تولید تجهیزات نیز به این روند کمک کرده است. ظرفیت جهانی ساخت پنلهای خورشیدی و باتری اکنون تقریباً دو برابر حجم تجهیزات نصبشده در سال ۲۰۲۵ است؛ وضعیتی که با افزایش رقابت میان تولیدکنندگان، بر کاهش قیمت تجهیزات تأثیر گذاشته است.
تقاضای برق سریعتر از گذشته افزایش مییابد
همزمان با توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر، مصرف برق جهان نیز با سرعت قابلتوجهی در حال افزایش است. از سال ۲۰۱۹ تاکنون، تقاضای جهانی برق بهطور متوسط سالانه ۳٫۳ درصد رشد کرده است؛ نرخی بیش از دو برابر رشد تقاضای کل انرژی در همین دوره.
گسترش استفاده از تجهیزات الکتریکی در صنعت، خودروهای برقی، سامانههای سرمایش و گرمایش و توسعه مراکز داده از عوامل اصلی این افزایش هستند.
طبق سناریوهای اصلی گزارش، تقاضای جهانی برق طی ده سال آینده بیش از ۱۰ هزار تراواتساعت افزایش خواهد یافت. همچنین سهم برق از مصرف نهایی انرژی جهان، از حدود ۲۳ درصد در سال ۲۰۲۵ به نزدیک ۳۰ درصد در سال ۲۰۳۵ خواهد رسید.
افزایش وابستگی صنایع، ساختمانها و زیرساختهای دیجیتال به برق، اهمیت قابلیت اطمینان شبکه را بیشتر میکند. در چنین شرایطی، علاوه بر ظرفیت کافی تولید، توانایی تأمین برق در زمان و مکان موردنیاز نیز اهمیت بیشتری خواهد داشت.
چالش بزرگ آینده؛ توسعه شبکههای برق همگام با نیروگاهها

یکی از قابلتوجهترین بخشهای گزارش ۲۰۲۶ به زیرساختهای انتقال و توزیع برق اختصاص دارد. برآورد آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد که جهان در ده سال آینده به احداث دستکم ۲۵ میلیون کیلومتر خطوط برق جدید نیاز دارد. علاوه بر این، حدود ۱۵ میلیون کیلومتر از خطوط موجود نیز باید تعویض یا نوسازی شوند. این نیاز گسترده، نتیجه افزایش همزمان مصرف برق، توسعه نیروگاههای جدید و تغییر الگوی تولید انرژی است.
در بسیاری از کشورها، نیروگاههای خورشیدی و بادی در مناطقی احداث میشوند که فاصله قابلتوجهی با مراکز اصلی مصرف دارند. انتقال برق از این نیروگاهها به مصرفکنندگان، به ظرفیت کافی شبکه و زیرساختهای مناسب اتصال نیاز دارد.
از سوی دیگر، تولید برق خورشیدی و بادی متغیر است و افزایش سهم این منابع، مدیریت شبکه را پیچیدهتر میکند. در صورت توسعهنیافتن زیرساختها، ممکن است نیروگاهها با محدودیت اتصال یا کاهش اجباری تولید مواجه شوند؛ حتی زمانی که از نظر شرایط طبیعی امکان تولید برق وجود دارد.
به همین دلیل، افزایش ظرفیت نیروگاهها باید همراه با توسعه شبکه، بهبود بهرهبرداری از زیرساختهای موجود و افزایش انعطافپذیری سیستم برق انجام شود.
ذخیرهسازی انرژی؛ حلقه اتصال تولید خورشیدی و مصرف برق
در کنار توسعه خطوط انتقال، گزارش جدید بر اهمیت سرمایهگذاری در فناوریهای افزایش انعطافپذیری شبکه، از جمله ذخیرهسازهای باتری و سامانههای مدیریت مصرف تأکید میکند.
با افزایش سهم انرژی خورشیدی، یکی از چالشهای مهم، اختلاف زمانی میان تولید و مصرف برق است. در بسیاری از شبکهها، تولید خورشیدی در ساعات میانی روز افزایش مییابد، درحالیکه تقاضا ممکن است در ساعات عصر یا شب در سطح بالاتری قرار داشته باشد.
سامانههای ذخیرهسازی باتری میتوانند بخشی از برق تولیدشده در ساعات مازاد را ذخیره کرده و در زمان افزایش مصرف یا کاهش تولید، به شبکه بازگردانند.
نقش باتریها البته به جابهجایی زمانی انرژی محدود نیست. این تجهیزات، با طراحی و کنترل مناسب، میتوانند در تنظیم فرکانس، مدیریت تغییرات توان و ارائه خدمات پشتیبانی شبکه نیز مشارکت کنند.
در برخی شرایط، ذخیرهسازهای مستقر در محل مناسب میتوانند فشار بر بخشهایی از شبکه را کاهش دهند یا نیاز به افزایش فوری ظرفیت برخی زیرساختها را به تعویق بیندازند. با اینحال، باتریها جایگزین کامل خطوط انتقال نیستند و اثربخشی آنها به محل نصب، ظرفیت، مدت ذخیرهسازی و شرایط بهرهبرداری بستگی دارد.
راهکارهای مدیریت تقاضا نیز نقش مکمل دارند. با جابهجایی بخشی از مصرف به ساعات مناسبتر، میتوان از ظرفیت تولید و شبکه موجود استفاده مؤثرتری کرد. در نتیجه، توسعه پایدار برق تجدیدپذیر نیازمند ترکیبی از افزایش تولید، تقویت شبکه، ذخیرهسازی انرژی و مدیریت هوشمند مصرف است.
امنیت انرژی؛ محرک تازه توسعه تجدیدپذیرها
گزارش چشمانداز جهانی انرژی ۲۰۲۶ نشان میدهد بحران عرضه نفت و گاز، نگاه کشورها به امنیت انرژی را تغییر داده است.

تولید برق از منابع داخلی مانند خورشید، باد و آب میتواند وابستگی برخی کشورها به واردات سوخت را کاهش دهد و در برابر نوسانات بازارهای جهانی، انعطاف بیشتری ایجاد کند. در مقابل، گسترش فناوریهای جدید نیز نیازمند توجه به زنجیره تأمین تجهیزات، مواد معدنی و زیرساختهای حیاتی است.
تمرکز تولید برخی تجهیزات و مواد اولیه در تعداد محدودی از کشورها میتواند وابستگیهای تازهای ایجاد کند. بنابراین افزایش امنیت انرژی تنها به تغییر منبع تولید وابسته نیست، بلکه تنوعبخشی زنجیره تأمین و توسعه زیرساختهای قابل اتکا نیز اهمیت دارد.
این موضوع برای سرمایهگذاریهای آینده صنعت برق اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا انتخاب فناوری باید علاوه بر هزینه اولیه و ظرفیت تولید، با درنظرگرفتن قابلیت اطمینان، انعطافپذیری و امنیت تأمین بلندمدت انجام شود.
آینده صنعت برق؛ اهمیت تولید، انتقال و ذخیرهسازی در کنار یکدیگر
گزارش ۲۰۲۶ نشان میدهد انرژی خورشیدی در حال تثبیت جایگاه خود بهعنوان یکی از اصلیترین منابع رشد تولید برق جهان است. همزمان، افزایش مصرف برق در صنایع، ساختمانها و زیرساختهای دیجیتال، نیاز به توسعه شبکههای انتقال و توزیع را بیشتر میکند.
پیام مهم این تحولات برای فعالان صنعت انرژی آن است که ارزش پروژههای آینده تنها به ظرفیت تولید برق محدود نخواهد بود. امکان انتقال انرژی، زمان تحویل برق، قابلیت ذخیرهسازی و توانایی مدیریت نوسانات نیز نقش تعیینکنندهای در عملکرد فنی و اقتصادی پروژهها خواهند داشت.
از این منظر، آینده صنعت برق تنها به ساخت نیروگاههای بیشتر وابسته نیست؛ بلکه به ایجاد شبکهای انعطافپذیرتر و هماهنگی مؤثر میان تولید، انتقال، ذخیرهسازی و مصرف انرژی بستگی دارد.
منابع: