برای نخستین بار در تاریخ صنعت برق چین، ظرفیت نصبشده نیروگاههای خورشیدی از ظرفیت نیروگاههای زغالسنگ این کشور عبور کرده است؛ نقطه عطفی که در کنار رشد خیرهکننده انرژی خورشیدی، اهمیت ذخیرهسازی انرژی و توسعه شبکه برق را بیش از گذشته نشان میدهد.
براساس تازه ترین آمار اداره ملی انرژی چین (NEA)، ظرفیت تجمعی انرژی خورشیدی این کشور تا پایان ژوئیه ۲۰۲۶ به ۱.۲۸۶ تراوات رسیده است؛ رقمی که برای نخستین بار از حدود ۱.۲۸۵ تراوات ظرفیت نیروگاههای زغالسنگ چین بیشتر شده است.
به این ترتیب، خورشیدی اکنون از نظر ظرفیت نصبشده به بزرگترین منبع تولید برق چین تبدیل شده و حدود ۳۱.۵ درصد از کل ظرفیت نیروگاهی این کشور را به خود اختصاص داده است.
۱.۲۸۶ تراوات خورشیدی؛ یک تغییر تاریخی در ترکیب انرژی چین
کل ظرفیت تولید برق نصب شده چین در پایان ژوئیه به حدود ۴.۰۸ تراوات رسیده است. از این مقدار، تقریباً ۱.۲۹ تراوات متعلق به انرژی خورشیدی و نزدیک به ۶۹۰ گیگاوات مربوط به انرژی بادی است.
آمار رسمی همچنین نشان میدهد ظرفیت خورشیدی چین نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۶.۱ درصد افزایش یافته و ظرفیت بادی نیز رشدی در حدود ۱۹.۵ درصد داشته است. از مجموع ظرفیت خورشیدی چین، حدود:
- ۷۰۴ گیگاوات مربوط به نیروگاههای خورشیدی بزرگ و Utility-scale است.
- حدود ۵۸۲ گیگاوات نیز از سامانههای خورشیدی توزیعشده تشکیل شده است.
این ترکیب نشان میدهد که رشد بازار خورشیدی چین تنها به نیروگاههای عظیم محدود نیست و سیستمهای خورشیدی توزیع شده نیز سهم بسیار بزرگی از بازار این کشور پیدا کردهاند.
از ۱۷ گیگاوات به بیش از ۱.۲ تراوات در حدود یک دهه
سرعت توسعه صنعت خورشیدی چین زمانی بهتر دیده میشود که آمار امروز را با حدود یک دهه قبل مقایسه کنیم. در پایان سال ۲۰۱۳، ظرفیت خورشیدی چین تنها حدود ۱۷.۴۵ گیگاوات بود. این رقم اکنون به ۱.۲۸۶ تراوات رسیده است؛ یعنی ظرفیت PV چین در این مدت تقریباً ۷۴ برابر شده است.
رشد خورشیدی بهخصوص در سالهای اخیر شتاب چشمگیری داشته است. ظرفیت نصب شده از حدود ۳۹۲ گیگاوات در سال ۲۰۲۲ به ۶۰۹ گیگاوات در ۲۰۲۳ و ۸۸۷ گیگاوات در سال ۲۰۲۴ رسید و در پایان ۲۰۲۵ از مرز ۱.۲ تراوات عبور کرد.
این روند چین را نهتنها به بزرگترین بازار خورشیدی جهان تبدیل کرده، بلکه ساختار تولید برق این کشور را نیز بهطور اساسی تغییر داده است.
اما یک نکته مهم؛ ظرفیت نصبشده با تولید برق یکسان نیست
عبور خورشیدی از زغالسنگ به این معنا نیست که انرژی خورشیدی اکنون بیش از زغالسنگ برق تولید میکند. این رکورد مربوط به ظرفیت نصبشده نیروگاهها است. پنلهای خورشیدی تنها در زمان وجود تابش مناسب تولید برق دارند، در حالی که نیروگاههای حرارتی میتوانند برای ساعات طولانیتری با توان بالا کار کنند.
براساس آمار منتشرشده، نیروگاههای خورشیدی چین در هفت ماه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۸۰۲.۴ تراواتساعت برق تولید کردهاند؛ مقداری معادل حدود ۱۳ درصد مصرف برق کشور.
در مقابل، زغالسنگ همچنان سهم بسیار بزرگتری در تولید واقعی برق چین دارد. نیروگاههای زغالسنگ در نیمه نخست ۲۰۲۶ حدود ۲.۵ پتاواتساعت برق تولید کرده و نزدیک به نیمی از تولید برق کشور را تأمین کردهاند. بنابراین، عبور ظرفیت خورشیدی از زغالسنگ یک نقطه عطف مهم است، اما به معنای پایان نقش نیروگاههای حرارتی در شبکه برق چین نیست.
چالش بعدی خورشیدی چین: ذخیره سازی انرژی
رشد سریع انرژی خورشیدی اکنون چین را با چالش جدیدی روبهرو کرده است:چگونه بیش از ۱.۲ تراوات ظرفیت خورشیدی را به منبعی پایدار و قابل اتکا برای شبکه تبدیل کند؟
با افزایش سهم انرژیهای تجدیدپذیر متناوب، تنها نصب پنلهای بیشتر کافی نیست. تولید خورشیدی در طول روز تغییر میکند و در ساعات شب به صفر میرسد. همچنین ممکن است در بعضی مناطق، تولید نیروگاههای خورشیدی در ساعاتی بیشتر از ظرفیت انتقال یا مصرف شبکه باشد.
براساس این گزارش ، متوسط نرخ استفاده از ظرفیت PV چین در نیمه نخست ۲۰۲۶ به حدود ۹۱.۴ درصد کاهش یافته؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال قبل حدود ۹۴ درصد بود.
این مسئله اهمیت توسعه همزمان چند زیرساخت را افزایش میدهد: سیستمهای ذخیرهسازی انرژی باتری (BESS)، شبکههای انتقال قویتر، فناوریهای Grid-forming، مدیریت هوشمند انرژی و بازارهای برق انعطاف پذیرتر.
در چنین شرایطی باتری دیگر تنها یک تجهیز جانبی در کنار نیروگاه خورشیدی نیست؛ بلکه به یکی از عناصر اصلی شبکه برق مبتنی بر انرژیهای تجدیدپذیر تبدیل میشود.
سرعت نصب خورشیدی نیز در حال تغییر است
با وجود رکورد تاریخی ظرفیت، بازار خورشیدی چین در سال ۲۰۲۶ نشانههایی از کاهش سرعت رشد را نیز نشان داده است.
حدود ۷۱.۸ گیگاوات ظرفیت جدید خورشیدی در نیمه نخست ۲۰۲۶ نصب شده است؛ در حالی که در مدت مشابه سال ۲۰۲۵ این رقم حدود ۲۱۲.۲ گیگاوات بود. بخشی از این اختلاف به حجم بسیار بالای پروژههایی مربوط میشود که در سال گذشته و پیش از تغییر سیاستهای قیمتگذاری برق تجدیدپذیر به شبکه متصل شدند.
در عین حال، محدودیتهای اتصال به شبکه، مازاد ظرفیت تولید تجهیزات و کاهش قیمت محصولات خورشیدی نیز صنعت PV چین را وارد مرحله جدیدی کرده است. بنابراین بازار در حال عبور از دورهای است که موفقیت عمدتاً با تعداد گیگاواتهای نصبشده سنجیده میشد.
مرحله بعدی انقلاب خورشیدی
عبور ظرفیت خورشیدی از زغالسنگ را میتوان یکی از مهمترین نقاط عطف تحول انرژی چین دانست. اما شاید بخش مهمتر این خبر، اتفاقی باشد که پس از این رکورد رخ میدهد. هنگامی که سهم انرژی خورشیدی در یک شبکه به چنین مقیاسی میرسد، سؤال اصلی دیگر تنها این نیست که «چقدر ظرفیت خورشیدی میتوان نصب کرد؟»
سؤال مهمتر این است:
«چگونه میتوان این انرژی را در زمان مورد نیاز شبکه در دسترس قرار داد؟»
پاسخ این سؤال بیش از هر زمان دیگری به توسعه سیستمهای ذخیرهسازی انرژی، BESS، شبکههای هوشمند، خطوط انتقال و مدیریت انعطافپذیر تولید و مصرف وابسته خواهد بود.
بنابراین عبور خورشیدی از زغالسنگ در چین فقط یک رکورد برای صنعت خورشیدی نیست؛ بلکه نشانه ورود یکی از بزرگترین سیستمهای برق جهان به مرحلهای است که در آن خورشیدی، ذخیرهسازی انرژی و شبکه برق باید بهعنوان یک سیستم یکپارچه توسعه پیدا کنند.
منبع: